Wat begint als een geopolitiek incident eindigt als een economische schokgolf die impact heeft op elke balans, elke supply chain en elke strategische planning.
Fatih Birol van het Internationaal Energieagentschap bestempelt de huidige energieschok als de zwaarste ooit. Christine Lagarde van de ECB waarschuwde dat de gevolgen mogelijk groter zijn dan nu voorzienbaar is. De olieprijs stijgt, rentes blijven hoog, aanvoerketens herschikken zich. Dit is geen conjuncturele tegenwind. Dit is een structurele breuk.
De breuk is structureel
De VS en Europa groeien uit elkaar als handelspartner, als bondgenoot, als leverancier van technologie. Handel met Azië wordt ingewikkelder door tarieven en diplomatieke spanningen. Europa staat voor een fundamentele heroriëntatie: minder afhankelijk worden van externe partijen die hun eigen koers varen.
De gevolgen zijn al voelbaar voor het Nederlandse middenbedrijf:
- Brandstofkosten stijgen, en daarmee de kostprijs van alles wat gereden, gevlogen of gevaren wordt
- Sommige productiefaciliteiten zijn voor langere tijd buiten gebruik. Aanvoer van grondstoffen en halffabricaten is minder voorspelbaar
- Import wordt duurder door brandstof, logistieke complexiteit en valutaschommelingen
- Export staat onder druk door invoerheffingen en een gefragmenteerde afzetmarkt
- Inflatie neemt toe, terwijl de buffer van goedkoop vreemd vermogen is weggevallen
De financiëringsmarkt onder druk
Naast de macro-economische schok speelt een minder zichtbare maar ingrijpende verschuiving in de financieringsmarkt. Banken zijn de afgelopen jaren selectiever geworden. Als alternatief groeiden private credit-fondsen sterk: partijen die, vergelijkbaar met private equity, kapitaal ophalen bij verzekeraars en pensioenfondsen om leningen te verstrekken aan bedrijven. Banken in essentie, maar zonder het prudentiële toezicht van DNB of ECB.
De afgelopen twee jaar stroomde er veel kapitaal naar deze fondsen. Maar nu de onrust toeneemt, kloppen institutionele investeerders aan om hun geld op te vragen. De private credit-markt is echter niet gebouwd voor snelle uitstap: posities zijn illiquide, contracten langlopend. Om toch aan uitbetalingsverzoeken te voldoen worden in sommige gevallen leningen met korting verkocht, wat de nervositeit verder vergroot.
Het gevolg: minder beschikbaar kapitaal voor bedrijven die op deze manier financieren. Herfinanciering wordt moeilijker of duurder, juist nu de behoefte het grootst is. De vraag die iedere CFO nu moet stellen: hoe kwetsbaar is onze financieringsstructuur als één van de bronnen opdroogt?
Faillissementen: de rust is statistisch
Het aantal faillissementen in Nederland daalt in 2025 na een uitzonderlijk hoge piek. In 2023 steeg het aantal met 52 procent, in 2024 met nog eens 31 procent: de hoogste aantallen in acht jaar. De daling nu (in 2025 3.600 faillissementen, een daling van 15% ten opzichte van 2024) is een correctie op die inhaalslag, geen bewijs dat de onderliggende kwetsbaarheid is weggewerkt.
Drie signalen die aandacht verdienen:
1. Nederland is export-kwetsbaar. Allianz Trade wijst Nederland expliciet aan als een van de landen waar teruglopende export direct leidt tot meer faillissementen door de hoge afhankelijkheid van agrifood, transport, groothandel en machinebouw. In een scenario van verdere handelsfragmentatie kunnen daar 700 extra faillissementen bij komen.
2. De Europese keten trilt. Terwijl Nederland tijdelijk daalt, stijgen faillissementen in Italië (+38%), Frankrijk en Duitsland door. Wie in een Europese supply chain zit, voelt de druk via klanten en leveranciers. Ook als de eigen balans op orde is.
3. De zwakke bedrijven zijn er nog. Bedrijven die tijdens de coronaperiode kunstmatig overeind werden gehouden door steun en belastinguitstel, zijn niet allemaal verdwenen. Een deel bestaat nog steeds met een businessmodel dat de huidige kostendruk niet aankan.
AI: strategische keuze, niet alleen operationeel instrument
AI wordt vooralsnog gedomineerd door Amerikaanse platformen. De vraag is niet meer óf AI relevant is voor het Nederlandse middenbedrijf want die vraag is allang beantwoord. De relevante vragen zijn: op welke AI investeren we, onder welke voorwaarden, en wie controleert onze data?
Europa investeert serieuzer dan voorheen in eigen AI-capaciteit. Bedrijven die nu bewust kiezen voor Europese alternatieven bouwen een strategische onafhankelijkheid op. Dat vergt een andere benadering van technologie: niet als kostenpost of operationeel gereedschap, maar als onderdeel van de strategische positie.
Tegelijkertijd lost AI een reëel probleem op: de structurele krapte op de arbeidsmarkt. Automatisering compenseert tekorten en verlaagt kostenstructuren mits de investering wordt gemaakt. Een transportbedrijf in ons netwerk investeerde drie jaar geleden zwaar in elektrificatie en eigen energieopwekking. Destijds een zware last. Nu brandstofprijzen stijgen, daalt hun kostprijs per kilometer terwijl concurrenten krimpen.
Wat dit vraagt van directies
De reflex bij economische druk is begrijpelijk: kosten snijden, investeringen uitstellen, afwachten. Maar in een structureel veranderende omgeving is afwachten de meest riskante keuze. De wereld die straks stabiliseert, ziet er anders uit dan de wereld van vóór de schok.
Drie prioriteiten voor het middenbedrijf:
- Breng de eigen kwetsbaarheid in kaart: waar zit de blootstelling aan stijgende brandstof- en energiekosten, aan geopolitiek kwetsbare leveranciers, aan wegvallende financieringsbronnen?
- Herzie de financiëringsstructuur proactief voordat de markt daartoe dwingt. Liquiditeit is de eerste prioriteit; een onderneming gaat niet failliet aan een gebrek aan vermogen, maar aan een gebrek aan liquiditeit.
- Veranderingen zoals verduurzaming en AI zijn in veel gevallen een kans. Investeer met oog op de lange termijn.
- Houd de strategie kortcyclisch bij. Niet jaarlijks, maar elke drie tot zes maanden: klopt het wereldbeeld nog, halen we onze mijlpalen, welke externe signalen negeren we ten onrechte?
Conclusie
Europa staat aan de vooravond van een ingrijpende transformatie in defensie, energie, digitalisering en productiestructuur. Dat zijn niet alleen risico’s. Het zijn markten. Voor bedrijven die nu de koers bepalen, liggen er structurele groeikansen. Voor bedrijven die wachten op zekerheid, is de kans dat ze die kansen missen aanzienlijk.
